Gwiazdy, planety i fazy Księżyca w tym miesiącu.

Ziemia i Słońce

Gdy wrzesień z pogodą zaczyna, zwykle przez miesiąc pogoda trzyma. To przysłowie daje nadzieję, iż po gorącym lecie, sierpniowym zaćmieniu Słońca i Księżyca, czekać nas będzie czas stabilnej i prawdziwie jesiennej pogody. Wrzesień, poza wydarzeniami historycznymi, związany jest z powrotem dzieci i młodzieży do szkół, a na niebie, to przede wszystkim okres równowagi między długością dnia i nocy. Te ostatnie, są już coraz dłuższe i często bezchmurne, sprzyjając obserwacjom astronomicznym. Parę ciekawych zjawisk będziemy mogli zaobserwować na wrześniowym niebie. Postarajmy się w tym celu wykorzystać czas i miejsca z dala od miejskich świateł, aby chociaż przez chwilę spojrzeć w rozgwieżdżone niebo i podziwiać nawet gołym okiem Drogę Mleczną, rozciągającą się przez cały nieboskłon, od północnego do południowego horyzontu.

Korzystaliśmy, na ile to było tylko możliwe, z uroków tegorocznego lata, a tymczasem Słońce w swej wędrówce po ekliptyce systematycznie podążało ku równikowi niebieskiemu, przez co jego deklinacja – czyli wysokość nad równikiem – malała, a w związku z tym dni stawały się coraz krótsze. W tym roku 23 września o godz. 02:06 Słońce znajdzie się na równiku niebieskim, po czym "przejdzie" z półkuli północnej nieba na południową, i tym samym rozpocznie się u nas astronomiczna jesień.

W Krakowie 1 września, Słońce wschodzi o godz. 5:55 a zachodzi o 19:23, natomiast 30 września wschodzi o 6:39, a zachodzi o 18:20, zatem w ciągu tego miesiąca ubędzie nam dnia w Małopolsce o 107 minut! Skutkiem istnienia zjawiska refrakcji w atmosferze ziemskiej wszystkie obiekty na niebie widzimy jednak nieco wyżej niż są one w rzeczywistości, zatem obserwowalne zrównanie długości dnia z nocą będzie widoczne dopiero około 25 września.

Księżyc

Ciemne, prawie bezksiężycowe noce dogodne do obserwacji astronomicznych wystąpią w drugim i trzecim tygodniu września. Księżyc rozpocznie ten miesiąc podążając do ostatniej kwadry, która wypadnie 4 IX o godz. 09:51, nów – 11 IX o godz. 05:27, pierwsza kwadra 18 IX o godz. 22:44 i pełnia 26 IX o godz. 18:49.

Księżyc znajdzie się w perygeum (najbliżej Ziemi) 6 IX o godz. 22, a w apogeum (najdalej od nas) będzie 19 IX o godz. 5. W tym miesiącu Księżyc zbliży się 6 IX do Marsa, 8 IX do Jowisza i 14 IX do Wenus, ale te zjawiska nie będą u nas widoczne.

Planety

Merkurego można obserwować bardzo nisko nad zachodnim horyzontem nieba, od pierwszego tygodnia września, aż do końca października. Natomiast Wenus pełni rolę Gwiazdy Wieczornej, coraz niżej później zachodząc – po Słońcu. Mars gości w gwiazdozbiorze Byka, a końcem miesiąca przejdzie do Bliźniąt. Możemy go obserwować w drugiej połowie nocy. Również nad ranem, w gwiazdozbiorze Raka, można dostrzec Jowisza.

W Rybach dzielnie kroczy na niebie gazowy Saturn z największym satelitą Tytanem, co możemy podziwiać już przez niewielką lunetę. Ponieważ 4 X będzie on w opozycji do Słońca, możemy go obserwować przez całą noc. Uran będzie widoczny od północy w Byku, zaś w gwiazdozbiorze Ryb przez całą noc można obserwować Neptuna, ale do ich obserwacji trzeba się już posłużyć chociażby małą lunetką.

Niebo wieczorne widoczne 15 września 2026 r. nad Krakowem (Stellarium).

Opracowanie: Adam Michalec, Elżbieta Kuligowska